SQL nedir? Veritabanı sorgulama dili rehberi

Tablodan veri seçme: SELECT

İlişkisel bir tablodan belirli sütunları veya tüm satırları SELECT sorgusuyla getirmek.

Kavramı kur

SQL bir programlama dili gibi satır satır çalışan komutlardan ziyade veritabanına ne istediğini söyleyen bildirimsel (declarative) bir sorgu dilidir. Tablolar satır ve sütunlardan oluşur. SELECT ifadesi hangi sütunları görmek istediğini, FROM ifadesi ise bu verinin hangi tabloda bulunduğunu belirtir.

Neden böyle çalışıyor?

Tüm sütunları tek seferde çekmek için yıldız (*) kullanılır; ancak büyük ve üretim ortamındaki veritabanlarında ihtiyacın olan sütunları tek tek yazmak performansı ve ağ trafiğini korur. SQL anahtar sözcüklerini büyük harfle yazma geleneği (SELECT, FROM) kodun okunabilirliğini artırır; küçük harfle yazsan da çalışır.

Çalışma sırası

Veritabanı motoru sorguyu aldığında bir çalıştırma planı (execution plan) çıkarır ve sonucu satırlar halinde döner. SELECT sonucunda tablonun orijinal verisi değişmez; yalnızca istediğin görünüm sana sunulur.

İkinci örnek · 1

SELECT anahtar sözcüğü sorgunun veri çekme işlemi olduğunu bildirir. Kodun tamamı yazılı derste bulunur.

SELECT ad, bolum
FROM calisanlar;

Beklenen sonucu oku

Motor tablodaki her satırı sırayla tarar ve belirtilen sütunları içeren bir sonuç kümesi üretir.

Beklenen çıktı: ad | bolum Ahmet | Yazılım Ayşe | Tasarım Mehmet | Pazarlama

Bir değeri sen değiştir

calisanlar tablosundan tüm sütunları (*) getiren sorguyu yaz. Yalnızca ad ve maas sütunlarını getirecek şekilde sorguyu düzenle.

Hata nereden gelir?

Sütun isimleri arasına virgül koymayı unutmak sözdizimi hatası verir; sütunları virgülle ayır.

Kendi çözümünü kur

Tablo adını musteriler yaparak ad ve sehir sütunlarını seçen bir sorgu kur. SELECT sonrasına getirmek istediğin sütun adlarını aralarına virgül koyarak yaz. Hedef tabloyu FROM sonrasında belirt.

Çözüm varyasyonu · 1

Önce kendi denemeni yap; sonra bu varyasyonun girdileri ile sonucunu karşılaştır.

SELECT ad, maas
FROM calisanlar;

Kendini kontrol et

SELECT * neden üretim ortamlarında önerilmez? Yanıt: İhtiyaç duyulmayan fazla sütunları taşımak gereksiz ağ trafiği ve bellek yükü oluşturur; sütunları açıkça belirtmek daha güvenli ve hızlıdır.

Beklenen çıktı: ad | maas Ahmet | 65000 Ayşe | 52000 Mehmet | 48000

Koşullu filtreleme: WHERE

Tablodaki binlerce satır arasından yalnızca belirli koşullara uyan verileri WHERE ile filtrelemek.

Kavramı kur

Veritabanında her zaman tablonun tamamına ihtiyaç duymayız. Belirli bir kullanıcının bilgilerini getirmek, stokta tükenen ürünleri bulmak veya belirli bir tarihten sonraki kayıtları listelemek için WHERE filtresi kullanılır.

Neden böyle çalışıyor?

WHERE ifadesi FROM satırından sonra yazılır. Koşulda büyüktür (>), küçüktür (<), eşit (=) veya eşit değil (!=) gibi karşılaştırma işleçleri kullanılır. Birden çok koşulu AND (ve) veya OR (veya) ile bağlayabilirsin.

Çalışma sırası

Metinsel ve tarihsel değerler SQL'de tek tırnak içine ('...') yazılır. Sayısal değerlerde ise tırnak kullanılmaz. Tırnak işaretini unutmak SQL motorunun metni bir sütun adı sanmasına yol açar.

İkinci örnek · 1

SELECT ad, maas seçilecek sütunları listeler. Kodun tamamı yazılı derste bulunur.

SELECT ad, maas
FROM calisanlar
WHERE maas > 50000;

Beklenen sonucu oku

Sonuç kümesine yalnızca şartı sağlayan satırlar eklenir.

Beklenen çıktı: ad | maas Ahmet | 65000 Ayşe | 52000

Bir değeri sen değiştir

Maaşı 60000'den büyük çalışanları filtrele. Bölümü yalnızca 'Yazılım' olanları getiren bir metin filtresi yaz.

Hata nereden gelir?

Metin değerlerini tırnaksız yazmak hataya sebep olur; tek tırnak kullan.

Kendi çözümünü kur

AND işleci kullanarak hem Yazılım bölümünde olan hem de maaşı 50000 üzerinde olanları seç. Metin filtresinde tek tırnak kullan: WHERE bolum = 'Yazılım'. İki koşulu AND ile birleştir.

Çözüm varyasyonu · 1

Önce kendi denemeni yap; sonra bu varyasyonun girdileri ile sonucunu karşılaştır.

SELECT ad, bolum, maas
FROM calisanlar
WHERE bolum = 'Yazılım' AND maas > 50000;

Kendini kontrol et

WHERE bolum = 'Yazılım' AND maas > 50000 sorgusunda her iki şart da sağlanmalı mıdır? Yanıt: Evet; AND işleci bağlı olduğu tüm koşulların aynı anda doğru olmasını zorunlu kılar.

Beklenen çıktı: ad | bolum | maas Ahmet | Yazılım | 65000

Sıralama ve sınırlama: ORDER BY & LIMIT

Sorgu sonuçlarını belirli bir ölçüte göre sıralamak ve en üstteki kayıtları LIMIT ile sınırlandırmak.

Kavramı kur

İlişkisel veritabanları kayıtları disk üzerinde rastgele veya ekleme sırasına göre saklar; sen açıkça sıralama istemedikçe sonuçların belirli bir sırada geleceği garanti edilemez. Sıralama yapmak için ORDER BY kullanılır.

Neden böyle çalışıyor?

ORDER BY varsayılan olarak artan (ASC - A'dan Z'ye, küçükten büyüğe) sıralar. Azalan sıralama (Z'den A'ya, büyükten küçüğe) için sütun adının yanına DESC yazılır.

Çalışma sırası

Web sayfalarında sayfalama yaparken veya en yüksek puanlı ilk kayıtları alırken LIMIT kullanılır. ORDER BY ve LIMIT birlikte kullanıldığında en iyi/en son kayıtları kolayca alırsın.

İkinci örnek · 1

FROM calisanlar tablosu taranır. Kodun tamamı yazılı derste bulunur.

SELECT ad, maas
FROM calisanlar
ORDER BY maas DESC
LIMIT 2;

Beklenen sonucu oku

Gereksiz satırlar elenerek hafif bir sonuç döner.

Beklenen çıktı: ad | maas Ahmet | 65000 Ayşe | 52000

Bir değeri sen değiştir

Çalışanları ada göre alfabetik (A-Z) sıralayan sorguyu yaz. En düşük maaş alan ilk çalışanı bulmak için ORDER BY maas ASC LIMIT 1 kullan.

Hata nereden gelir?

LIMIT sözcüğünü ORDER BY'dan önce yazmak sözdizimi hatasıdır; LIMIT daima en sonda yer alır.

Kendi çözümünü kur

Fiyatı en yüksek 5 ürünü getiren örnek bir sorgu kur. Alfabetik sıralama için ORDER BY ad ASC veya sadece ORDER BY ad yazabilirsin.

Çözüm varyasyonu · 1

Önce kendi denemeni yap; sonra bu varyasyonun girdileri ile sonucunu karşılaştır.

SELECT ad, maas
FROM calisanlar
ORDER BY maas ASC
LIMIT 1;

Kendini kontrol et

ORDER BY yazılmazsa dönen kayıtların sırası garanti midir? Yanıt: Hayır; ilişkisel veritabanlarında ORDER BY belirtilmedikçe satır sırası tamamen tanımsızdır.

Beklenen çıktı: ad | maas Mehmet | 48000

Yeni kayıt ekleme: INSERT INTO

Veritabanındaki bir tabloya INSERT INTO komutuyla yeni veri satırları eklemek.

Kavramı kur

Bir web sitesinde yeni bir üye kaydolduğunda veya sepete yeni ürün eklendiğinde arka planda INSERT INTO sorgusu çalışır. Bu komut tabloya yeni bir satır ekler.

Neden böyle çalışıyor?

Sözdiziminde önce tablo adı ve parantez içinde doldurulacak sütunlar yazılır; ardından VALUES sözcüğü ve sırayla eklenecek değerler verilir. Sütun sırası ile değerler sırası birebir eşleşmelidir.

Çalışma sırası

Genellikle otomatik artan birincil anahtar (Primary Key / id) sütunu elle yazılmaz; veritabanı motoru yeni bir numara atar.

İkinci örnek · 1

INSERT INTO calisanlar hedef tablonun calisanlar olduğunu belirtir. Kodun tamamı yazılı derste bulunur.

INSERT INTO calisanlar (ad, bolum, maas)
VALUES ('Zeynep', 'Finans', 51000);

Beklenen sonucu oku

Tabloya 1 yeni satır eklenir.

Beklenen çıktı: 1 satır başarıyla eklendi.

Bir değeri sen değiştir

Kendi adın, departmanın ve belirlediğin maaşla yeni bir çalışan ekle. Aynı anda iki satır eklemek için VALUES (...), (...) yazımını dene.

Hata nereden gelir?

Sütun sayısı ile VALUES içindeki değer sayısının uyuşmaması hataya yol açar.

Kendi çözümünü kur

Sadece ad ve bolum sütunlarını dolduran bir INSERT yaz. Birden çok satır eklerken VALUES sonrasında parantezli grupları virgülle ayırabilirsin.

Çözüm varyasyonu · 1

Önce kendi denemeni yap; sonra bu varyasyonun girdileri ile sonucunu karşılaştır.

INSERT INTO calisanlar (ad, bolum, maas)
VALUES ('Can', 'Yazılım', 58000);

Kendini kontrol et

Otomatik artan id sütunu neden INSERT sorgusunda genelde yazılmaz? Yanıt: Veritabanı motoru her yeni satıra benzersiz bir kimliği otomatik olarak kendisi verir.

Beklenen çıktı: 1 satır başarıyla eklendi.

Kayıt güncelleme: UPDATE

Mevcut bir kaydın değerlerini UPDATE komutuyla güvenli bir şekilde değiştirmek.

Kavramı kur

Kullanıcı şifresini değiştirdiğinde, ürün fiyatı güncellendiğinde veya sipariş durumu güncellendiğinde UPDATE komutu kullanılır. Bu işlem mevcut satırın sütun değerlerini günceller.

Neden böyle çalışıyor?

UPDATE sözcüğünden sonra tablo adı, SET ifadesinden sonra ise değiştirilecek sütun ve yeni değeri yazılır: SET maas = 55000. Birden çok sütunu güncellemek için aralarına virgül konur.

Çalışma sırası

EN KRİTİK KURAL: UPDATE sorgusuna mutlaka WHERE koşulu eklenmelidir! WHERE yazmayı unutursan tablodaki istisnasız BÜTÜN satırların o sütunu değişir.

İkinci örnek · 1

UPDATE calisanlar güncellenecek tabloyu hedefler. Kodun tamamı yazılı derste bulunur.

UPDATE calisanlar
SET maas = 55000
WHERE id = 2;

Beklenen sonucu oku

Motor sadece hedeflenen satırı günceller.

Beklenen çıktı: 1 satır güncellendi.

Bir değeri sen değiştir

id değeri 1 olan çalışanın departmanını 'Yönetim' olarak güncelle. Hem departmanı hem de maaşı tek bir UPDATE ile güncellemek için virgül kullan.

Hata nereden gelir?

WHERE koşulunu unutmak tablodaki tüm satırları ezer; çalıştırmadan önce WHERE var mı mutlaka iki kez kontrol et.

Kendi çözümünü kur

WHERE koşulunu ad sütununa göre düzenle. Birden çok sütun için: SET bolum = 'Yönetim', maas = 70000 WHERE id = 1;

Çözüm varyasyonu · 1

Önce kendi denemeni yap; sonra bu varyasyonun girdileri ile sonucunu karşılaştır.

UPDATE calisanlar
SET bolum = 'Yönetim', maas = 70000
WHERE id = 1;

Kendini kontrol et

UPDATE sorgusunda WHERE unutulursa ne olur? Yanıt: Tablodaki tüm satırlar istisnasız güncellenir ve geri alınması zor veri kaybı yaşanır.

Beklenen çıktı: 1 satır güncellendi.

Kayıt silme: DELETE

Tablodaki gereksiz veya silinmesi istenen satırları DELETE FROM ile kontrollü şekilde kaldırmak.

Kavramı kur

Veritabanında artık ihtiyaç duyulmayan kayıtları silmek için DELETE FROM kullanılır. Bu komut belirtilen tablodan satırları kalıcı olarak kaldırır.

Neden böyle çalışıyor?

Tıpkı UPDATE gibi DELETE komutunda da WHERE koşulu hayati önem taşır. WHERE yazmadan DELETE FROM calisanlar; yazarsan tablodaki tüm satırlar silinir ve tablo bomboş kalır!

Çalışma sırası

DELETE satırları siler; tablonun kendisi, sütun yapısı ve ayarları korunur. Tabloyu tamamen sistemden yok etmek için DROP TABLE kullanılır.

İkinci örnek · 1

DELETE FROM calisanlar tablodan satır silineceğini belirtir. Kodun tamamı yazılı derste bulunur.

DELETE FROM calisanlar
WHERE id = 3;

Beklenen sonucu oku

Silinen satır sayısı sonuç olarak döner.

Beklenen çıktı: 1 satır silindi.

Bir değeri sen değiştir

Bölümü 'Stajyer' olan tüm çalışanları silen bir sorgu yaz. Silme sorgusu yazmadan önce aynı koşulu SELECT ile çalıştırıp hangi satırların silineceğini önceden gör.

Hata nereden gelir?

WHERE koşulunu yazmayı unutmak tüm tabloyu boşaltır.

Kendi çözümünü kur

Belirli bir tarihten eski kayıtları silmek için büyüktür/küçüktür işleci kullan. Güvenlik kuralı: DELETE yazmadan önce SELECT * FROM calisanlar WHERE ... ile silinecekleri listele.

Çözüm varyasyonu · 1

Önce kendi denemeni yap; sonra bu varyasyonun girdileri ile sonucunu karşılaştır.

DELETE FROM calisanlar
WHERE bolum = 'Stajyer';

Kendini kontrol et

DELETE FROM tablo; ile DROP TABLE tablo; arasındaki temel fark nedir? Yanıt: DELETE satırları silip tablo yapısını korur; DROP ise tablonun yapısını tamamen yok eder.

Beklenen çıktı: 1 satır silindi.

Gruplama ve özet analizler: GROUP BY & COUNT

Tablodaki satırları ortak özelliklere göre gruplayarak COUNT, SUM, AVG gibi toplu hesaplamalar yapmak.

Kavramı kur

Tek tek satırları okumak yerine "Hangi bölümde kaç çalışan var?", "Toplam ciro ne kadar?" veya "Kategori bazında ortalama fiyat nedir?" gibi sorular için toplama (aggregate) fonksiyonları kullanılır.

Neden böyle çalışıyor?

GROUP BY, belirtilen sütundaki aynı değerlere sahip satırları tek bir grupta toplar. COUNT(*) gruptaki satır sayısını, SUM(sutun) toplamını, AVG(sutun) ortalamasını, MAX/MIN ise en büyük/en küçük değeri verir.

Çalışma sırası

AS sözcüğü ile hesaplanan yeni değere takma ad (alias) vererek sonuç tablosunda sütun başlığını anlaşılır kılabilirsin: COUNT(*) AS kisi_sayisi.

İkinci örnek · 1

FROM calisanlar tablosu taranır. Kodun tamamı yazılı derste bulunur.

SELECT bolum, COUNT(*) AS kisi_sayisi
FROM calisanlar
GROUP BY bolum;

Beklenen sonucu oku

Sonuçta her bölüm ve karşısındaki kişi sayısı listelenir.

Beklenen çıktı: bolum | kisi_sayisi Yazılım | 2 Tasarım | 1 Pazarlama | 1

Bir değeri sen değiştir

Her bölümün ortalama maaşını (AVG(maas)) hesaplayan sorgu yaz. Tüm şirketteki toplam maaş giderini hesaplamak için GROUP BY olmadan SUM(maas) çalıştır.

Hata nereden gelir?

SELECT listesinde toplama fonksiyonu olmayan sütunları GROUP BY içine eklemeyi unutmak hataya yol açar.

Kendi çözümünü kur

Her bölümdeki en yüksek maaşı MAX(maas) ile bul. Ortalama için AVG(maas), takma ad için AS ortalama_maas yaz.

Çözüm varyasyonu · 1

Önce kendi denemeni yap; sonra bu varyasyonun girdileri ile sonucunu karşılaştır.

SELECT bolum, AVG(maas) AS ortalama_maas
FROM calisanlar
GROUP BY bolum;

Kendini kontrol et

GROUP BY bolum sorgusunda SELECT ad, bolum, COUNT(*) yazılırsa ne sorun oluşabilir? Yanıt: ad sütunu gruplanmadığı ve toplama fonksiyonuna alınmadığı için hangi çalışanın adının basılacağı belirsizdir; SQL motoru hata verir.

Beklenen çıktı: bolum | ortalama_maas Yazılım | 61500 Tasarım | 52000 Pazarlama | 48000

Tabloları birleştirme: INNER JOIN

İlişkisel veritabanlarının temel özelliği olan farklı tabloları ortak anahtar üzerinden birleştirmek.

Kavramı kur

İyi tasarlanmış bir veritabanında veriler tekrar etmez. Çalışan bilgileri calisanlar tablosunda, departman bilgileri departmanlar tablosunda tutulur. calisanlar tablosundaki departman_id sütunu departmanlar tablosunun id sütununa bağlanır (Foreign Key).

Neden böyle çalışıyor?

İki tabloyu tek bir sorguda birleştirmek için INNER JOIN kullanılır. ON ifadesi ile hangi sütunların birbirine eşitleneceği belirtilir: ON calisanlar.departman_id = departmanlar.id.

Çalışma sırası

INNER JOIN yalnızca her iki tabloda da karşılığı olan eşleşen satırları getirir. Sol tablodaki tüm satırları eşleşme olmasa da getirmek için LEFT JOIN kullanılır.

İkinci örnek · 1

FROM calisanlar ana tablo olarak seçilir. Kodun tamamı yazılı derste bulunur.

SELECT calisanlar.ad, departmanlar.departman_adi
FROM calisanlar
INNER JOIN departmanlar ON calisanlar.departman_id = departmanlar.id;

Beklenen sonucu oku

Sorgu iki tablonun birleşmiş halinden istenen sütunları döndürür.

Beklenen çıktı: ad | departman_adi Ahmet | Bilgi Teknolojileri Ayşe | Ürün Tasarımı Mehmet | Kurumsal İletişim

Bir değeri sen değiştir

calisanlar ve projeler tablosunu INNER JOIN ile birleştirip kimin hangi projede çalıştığını listele. Tablo isimleri uzunsa AS c ve AS d şeklinde takma adlar (alias) tanımla.

Hata nereden gelir?

ON koşulunu yazmayı unutmak iki tablonun kartezyen çarpımını yaparak devasa ve anlamsız veri üretir.

Kendi çözümünü kur

LEFT JOIN kullanarak henüz bir projeye atanmamış çalışanları da listele. Tablo takma adı için: FROM calisanlar AS c INNER JOIN departmanlar AS d ON c.departman_id = d.id

Çözüm varyasyonu · 1

Önce kendi denemeni yap; sonra bu varyasyonun girdileri ile sonucunu karşılaştır.

SELECT c.ad, d.departman_adi
FROM calisanlar AS c
INNER JOIN departmanlar AS d ON c.departman_id = d.id;

Kendini kontrol et

INNER JOIN ile LEFT JOIN arasındaki temel fark nedir? Yanıt: INNER JOIN yalnızca her iki tabloda eşleşen kayıtları getirir; LEFT JOIN ise sol tablodaki tüm kayıtları, sağda eşleşme olmasa bile listeler.

Beklenen çıktı: ad | departman_adi Ahmet | Bilgi Teknolojileri Ayşe | Ürün Tasarımı Mehmet | Kurumsal İletişim